چرا قیمت ضایعات در شهرهای مختلف یکسان نیست؟

در ماه‌های اخیر، نوسان قیمت ضایعات به یکی از موضوعات مورد توجه فعالان بازار و حتی کاربران عادی تبدیل شده است. بررسی روند جستجوی کاربران نشان می‌دهد عباراتی مانند «قیمت ضایعات امروز» یا «خریدار ضایعات در شهر من» بیش از گذشته جستجو می‌شوند؛ نشانه‌ای از اینکه ضایعات دیگر فقط یک موضوع صنعتی نیست، بلکه به بخشی از اقتصاد روزمره تبدیل شده است.

با این حال، یکی از ابهاماتی که همواره مطرح می‌شود، تفاوت محسوس قیمت ضایعات بین شهرهای مختلف است. برای مثال، ضایعات آهن با مشخصات مشابه ممکن است در یک شهر با قیمتی متفاوت نسبت به شهر دیگر معامله شود. این اختلاف، برخلاف تصور عمومی، صرفاً به نوسان بازار جهانی مربوط نیست.

گزارش پیش‌رو، بر اساس مشاهدات بازار و تحلیل ساختار قیمت‌گذاری، به بررسی عوامل این تفاوت می‌پردازد.

بازار ضایعات، یک بازار کاملاً محلی است

برخلاف کالاهایی که قیمت آن‌ها به‌صورت یکپارچه و سراسری تعیین می‌شود، بازار ضایعات ساختاری محلی دارد. قیمت نهایی اغلب در تعامل مستقیم بین فروشنده و خریدار ضایعات و بر اساس شرایط همان منطقه شکل می‌گیرد.

یکی از فعالان این حوزه که در چند استان فعالیت دارد، می‌گوید تفاوت قیمت حتی در فاصله کمتر از ۲۰۰ کیلومتر، موضوعی غیرمعمول نیست. به گفته او، «ساختار بازار ضایعات بیشتر به یک شبکه منطقه‌ای شباهت دارد تا یک بازار ملی یکپارچه.»

این ویژگی باعث می‌شود عوامل محلی نقش پررنگ‌تری نسبت به شاخص‌های کلان داشته باشند.

فاصله جغرافیایی تا مراکز مصرف؛ متغیری تعیین‌کننده

یکی از مهم‌ترین عوامل، فاصله تا کارخانه‌های ذوب و بازیافت است. این مراکز، مصرف‌کنندگان نهایی ضایعات محسوب می‌شوند و موقعیت جغرافیایی آن‌ها بر کل زنجیره تأمین تأثیر می‌گذارد.

در شهرهایی که به این مراکز نزدیک‌تر هستند، انتقال ضایعات سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام می‌شود. این موضوع باعث می‌شود خریداران بتوانند قیمت‌های رقابتی‌تری پیشنهاد دهند.

در مقابل، در مناطقی که فاصله بیشتری تا این مراکز وجود دارد، هزینه انتقال بخش قابل‌توجهی از ارزش ضایعات را کاهش می‌دهد.

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد این عامل به‌ویژه در مورد ضایعات سنگین مانند آهن، تأثیر محسوسی بر قیمت نهایی دارد.

تمرکز صنعتی؛ عامل ایجاد یا کاهش رقابت

ساختار صنعتی هر شهر نیز نقش مهمی در شکل‌گیری قیمت دارد. در مناطقی با تراکم بالای واحدهای صنعتی، حجم تولید ضایعات بیشتر است. این موضوع از یک سو عرضه را افزایش می‌دهد، اما از سوی دیگر باعث شکل‌گیری شبکه گسترده‌تری از خریدار ضایعات می‌شود.

این رقابت می‌تواند به تثبیت یا حتی افزایش قیمت‌ها منجر شود.

در مقابل، در شهرهایی با فعالیت صنعتی محدودتر، بازار ضایعات کوچک‌تر است و تعداد فعالان کمتر. در چنین شرایطی، ساختار قیمت‌گذاری انعطاف‌پذیری کمتری دارد.

هزینه‌های پنهان در زنجیره جمع‌آوری ضایعات

یکی از جنبه‌هایی که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، هزینه‌های عملیاتی مرتبط با جمع‌آوری ضایعات است.

این هزینه‌ها شامل مواردی مانند:

• حمل‌ونقل درون‌شهری

• تفکیک و آماده‌سازی

• نیروی انسانی

• ذخیره‌سازی موقت

مجموع این عوامل می‌تواند بر قیمت پیشنهادی تأثیر بگذارد.

در برخی مناطق، به دلیل محدودیت‌های زیرساختی یا فاصله بیشتر بین نقاط جمع‌آوری، این هزینه‌ها افزایش پیدا می‌کند.

کیفیت ضایعات؛ متغیری فراتر از ظاهر

اگرچه در نگاه اول ممکن است ضایعات مشابه به نظر برسند، اما کیفیت واقعی آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

ضایعات صنعتی معمولاً یکنواخت‌تر و قابل‌پیش‌بینی‌تر هستند. در مقابل، ضایعات حاصل از تخریب ساختمان‌ها یا منابع پراکنده، اغلب نیاز به پردازش بیشتری دارند.

این تفاوت کیفیت، یکی از عوامل تأثیرگذار بر قیمت است، حتی اگر نوع فلز یکسان باشد.

تأثیر غیرمستقیم بازار جهانی

قیمت جهانی فلزات، بدون تردید یکی از عوامل پایه‌ای در تعیین قیمت ضایعات است. با این حال، تأثیر این عامل در مناطق مختلف یکسان نیست.

در عمل، قیمت جهانی بیشتر به‌عنوان یک مرجع کلی عمل می‌کند، در حالی که قیمت واقعی در سطح محلی و بر اساس شرایط عملیاتی تعیین می‌شود.

به همین دلیل، حتی در دوره‌هایی که بازار جهانی ثبات نسبی دارد، تفاوت قیمت بین شهرها همچنان مشاهده می‌شود.

نقش اطلاعات و دسترسی به بازار

یکی دیگر از عوامل کمتر دیده‌شده، دسترسی فعالان به اطلاعات بازار است.

در سال‌های اخیر، افزایش دسترسی به اطلاعات باعث شده برخی فروشندگان قبل از معامله، قیمت‌ها را در مناطق مختلف بررسی کنند. این موضوع تا حدی به شفاف‌تر شدن بازار کمک کرده است.

با این حال، سطح دسترسی به اطلاعات همچنان در مناطق مختلف متفاوت است.

بررسی‌های انجام‌شده توسط برخی فعالان بازار، از جمله مجموعه‌هایی مانند پایتخت ضایعات که قیمت‌ها را در مناطق مختلف رصد می‌کنند، نشان می‌دهد تفاوت قیمت در برخی موارد بیشتر به ساختار بازار محلی مربوط است تا نوع ضایعات.

چرا این تفاوت قیمت اهمیت دارد؟

تفاوت قیمت ضایعات، صرفاً یک جزئیات بازار نیست. این موضوع نشان‌دهنده ساختار غیرمتمرکز این بازار است.

در چنین ساختاری، قیمت نتیجه تعامل عوامل متعددی است، از جمله:

• موقعیت جغرافیایی

• زیرساخت صنعتی

• هزینه‌های عملیاتی

• میزان رقابت

این عوامل باعث می‌شوند قیمت ضایعات بیشتر به شرایط محلی وابسته باشد تا یک شاخص واحد ملی.

جمع‌بندی: بازاری که بیش از آنچه تصور می‌شود، منطقه‌ای است

بررسی ساختار بازار ضایعات نشان می‌دهد تفاوت قیمت بین شهرها، بخشی طبیعی از عملکرد این بازار است، نه یک ناهنجاری.

در واقع، بازار ضایعات بیش از آنکه تابع یک قیمت ثابت باشد، بازتابی از شرایط اقتصادی، جغرافیایی و صنعتی هر منطقه است.

این ویژگی باعث شده قیمت ضایعات، به‌جای یک عدد واحد، به مجموعه‌ای از قیمت‌های محلی تبدیل شود، قیمت‌هایی که هرکدام روایت متفاوتی از شرایط همان منطقه دارند.